Przewlekły ból i problemy z myśleniem

Ludzie cierpiący na przewlekły ból często zastanawiają się, czy wszystko jest w porządku z ich umysłem. I pytania te odnoszą się nie tyle do zaburzeń emocjonalnych, ile raczej do trudności, jakich doświadczają w sferze funkcjonowania intelektualnego. Najczę­ściej występują problemy z pamięcią i koncentracją. Niejednokrot­nie pacjenci, którzy w przeszłości byli bardzo sprawni intelektual­nie, nie potrafią zapamiętać nawet najprostszej rzeczy. Z reguły problemy te dotyczą pamięci krótkotrwałej, pacjent na przykład nie pamięta, gdzie położył klucze w chwilę potem, jak otworzył nimi drzwi, albo zapomni numeru telefonu, zanim zdąży go wykręcić. Ci pacjenci, którzy na co dzień wiele czytali, skarżą się, że teraz trud­no jest im zapamiętać, co było tematem dopiero co przeczytanego w gazecie artykułu, o ile w ogóle mogą się na czytaniu skoncentro­wać. Inni jeszcze twierdzą, że nie mogą zapamiętać wydarzeń z po­przedniego dnia lub że trudno jest im zebrać myśli, aby się właści­wie wysłowić. Jest więc rzeczą zrozumiałą, że bardzo wielu jest wyraźnie zaniepokojonych i przeżywa frustracje i obawy, że może rozwija się w nich nieuleczalna choroba, mogąca na stałe pozbawić ich umysłowej sprawności.

Niestety, tego typu trudności doświadczane przez pacjentów są jednym z rzadziej poruszanych aspektów przewlekłego bólu.

Są one natomiast powszechnie występującym w przewlekłym bó­lu i bardzo uciążliwym zjawiskiem. To tak, jakbyś starał się koncen­trować na czymś, kiedy zza ściany dochodzi łomot pracującego młota pneumatycznego. Wiadomo, że każda praca umysłowa wymaga kon­centracji i skupienia i takie hałasy nie stwarzają ku temu korzyst­nych warunków. Dlaczego o tym tutaj wspominam? Nie będzie chyba przesadą, jeśli powiem, że zaburzenia powodowane przez ból są pra­wie tak uciążliwe jak hałas pneumatycznego młota. W obu wypad­kach nie będzie się łatwo skoncentrować. Różnica jest jednak taka, że od zewnętrznego hałasu da się uciec, nie tak łatwo natomiast moż­na się uwolnić od własnego bólu. Wiadomo, że ból zakłóca proces za­pamiętywania i przywoływania zakodowanych w pamięci informacji. Te zaburzenia w pracy umysłu mogą być też skutkiem zażywanych środków przeciwbólowych, uspokajających i nasennych. Jakkolwiek leki mogą być przyczyną, również wielu pacjentów, którzy ich nie biorą, skarży się na podobne trudności. Przewlekły ból sam w sobie może spowodować przynajmniej niektóre umysłowe zaburzenia. Wiadomo, że powoduje on zmiany w neurochemicznej gospodarce organizmu i te właśnie zmiany mogą być jednym z powodów zabu­rzeń funkcji umysłowych. Jest to na razie jedynie teoria i dokładny mechanizm przebiegu takiego procesu nie jest jeszcze znany. Innym powodem, bardziej oczywistym, jest ciągła koncentracja pacjentów na bólu i próbach uśmierzenia go. Ustawicznie martwią się oni, czy będą umieli sobie z nim poradzić, jeśli się wzmoże. Te codzienne zmagania z bólem szybko wyczerpują zasoby energetyczne pacjenta, tak że niewiele ma on energii na inne działania.

Również depresja i stany lękowe mogą przyczynić się do spowol­nienia procesów umysłowych i negatywnie wpływać na pamięć i koncentrację.

Pacjenci, którzy aktywnie uczestniczą w programie kontroli bó­lu, znacznie rzadziej donoszą o takich trudnościach, chociaż i u nich zdarza się, że problemy z pamięcią mogą być bardzo uporczywe i trudne do zlikwidowania. Sytuacja nie jest jednak beznadziejna. Możesz oczekiwać, że w miarę powrotu do zdrowia coraz mniej uwa­gi będziesz poświęcał swoim dolegliwościom i powoli zaczniesz od­zyskiwać większość albo nawet wszystkie intelektualne zdolności. Powrót do intelektualnej sprawności, niezależnie od zmniejszające­go się bólu, spowoduje poprawę samopoczucia i bardziej pozytywne myślenie o przyszłości. Energia, którą zużywałeś na przetrwanie z dnia na dzień, będzie mogła być wykorzystana teraz na aktywniej­sze funkcjonowanie umysłu.

Zanim jednak taka poprawa nastąpi, możesz skorzystać już te­raz, tak jak wielu pacjentów przed tobą, ze skutecznych strategii służących usprawnieniu pamięci i koncentracji.

  1. Zwracaj uwagę na doświadczane trudności – to, jakie trudno­ści miałeś w przeszłości, będzie z reguły decydować o tym, czego możesz się spodziewać w przyszłości. Ból zwykle wyolbrzymia pro­blemy już występujące. Obserwuj też, w jakich porach dnia i w ja­kich okolicznościach twoje funkcjonowanie obniża się, a w jakich poprawia. Pozwoli ci to na lepsze planowanie zajęć i przygotowanie metod radzenia sobie z trudnościami.
  2. Wyeliminuj zewnętrzne zakłócenia – hałas dochodzący z ze­wnątrz często utrudnia koncentrację. Jeśli zmuszony jesteś praco­wać w niesprzyjających warunkach, staraj się skupiać uwagę na jednej tylko rzeczy lub zadaniu, nad którym pracujesz. Nadmierna stymulacja dochodząca z zewnątrz może drastycznie zmniejszyć twoją zdolność koncentracji i zapamiętywania.
  3. Rób notatki – zapisz na kartkach rzeczy, które masz do zrobie­nia, i umieść w paru widocznych miejscach. Łatwiej jest pamiętać coś, co kojarzy się z wykonaną czynnością. Tak więc robienie zapisków będzie pomocne niezależnie od tego, czy potem z nich skorzystasz.
  4. Twórz pamięciowe połączenia – staraj się skojarzyć to, co chcesz zapamiętać, z czynnością, którą wykonujesz regularnie, albo z czymś, co zwykle pamiętasz. Możesz użyć każdej rutynowo powta­rzającej się czynności, jak mycie zębów albo patrzenie na zegarek.
  5. Wykonuj ćwiczenia relaksacyjne – kiedy jesteś bardzo spięty i zalękniony, trudno ci cokolwiek zapamiętać. Techniki relaksacyjne mogą być tutaj bardzo pomocne.
  6. Wykorzystuj wyobraźnię – wyobraźnia może być wykorzystana do poprawienia pamięci. Możesz, na przykład, wytworzyć w umyśle obraz czegoś, co chcesz zapamiętać. Pomocne jest również kojarze­nie rzeczy, których nie chcesz zapomnieć, z przedmiotami znajdują­cymi się w twoim domu.
  7. Głośno powtarzaj – mówienie sobie na głos, co chcesz zrobić, pomoże ci lepiej to zapamiętać. Używasz jakby dwóch kanałów przekazu informacji – głosu i słuchu. Powtórz do siebie własnymi słowami informację do zapamiętania. Stanie się ona twoją własno­ścią i będziesz ją lepiej pamiętał.
  8. Powtórz to, co zapamiętałeś – aby przenieść informację z pa­mięci krótkotrwałej do długotrwałej, po paru minutach albo godzi­nach powtórz to, co pamiętasz, parę razy. Im więcej razy powtórzysz, tym bardziej się to utrwali i tym lepiej będziesz pamiętał.
  9. Korzystaj z mnemonicznych ułatwień – są to pewnego rodzaju ?sztuczki” ułatwiające zapamiętywanie. Możesz, na przykład, utwo­rzyć słowo składające się z pierwszych liter słów, które chcesz zapa­miętać, np. listy z zakupami, którą niechcący zostawiłeś w domu. Wymaga to trochę pomysłowości i praktyki, okazuje się jednak bar­dzo pomocną metodą. Przykładem może być słowo sklep, które po­zwoli ci zapamiętać takie produkty, jak (s)sałata, (k)kartofle, (^lo­dy, (e)esencja aromatyczna, (p)papier toaletowy.
  10. Pozbądź się irracjonalnych myśli – wielu ludzi katastroficz­nie ocenia swoją sytuację i martwi się, że ich umysłowe zdolności gwałtownie i nieodwracalnie się pogarszają. Staraj się unikać nega­tywnych i samoobwiniających stwierdzeń typu: ?chyba tracę już głowę” albo ?niczego nie mogę zapamiętać”. Zamiast tego powiedz sobie, że twoje problemy są czymś normalnym w przypadku prze­wlekłego bólu i że stosując odpowiednie strategie, możesz im łatwo zaradzić.

Stosowanie tych strategii w różnych kombinacjach pomoże ci znacznie zredukować negatywny wpływ bólu na twoją intelektualną sprawność. Najlepiej, oczywiście, jeśli będziesz je stosował z innymi opisywanymi tutaj metodami wielowymiarowego programu kontro­li bólu.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.